จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

เอพิโสดนี้พูดเกี่ยวกับข้อดีและข้อเสียของ "ศูนย์ข้อมูลปัญญาประดิษฐ์" หรือ AI Data Centers ศูนย์ดังกล่าวเป็นตัวทำงานจริงของปัญญาประดิษฐ์แบบที่เราใช้ๆกัน ประกอบด้วยฮาร์ดดิสค์และซีพียูขนาดใหญ่ เรียงกันเป็นแถวยาว รวมอยู่ในโรงเรือนที่รักษาความสะอาด และควบคุมอุณหภูมิอย่างเข้มงวด ศูนย์เหล่านี้ใช้พลังงานไฟฟ้ามากมหาศาล และความร้อนที่เกิดขึ้นก็จำเป็นต้องใช้น้ำสะอาดปริมาณมหาศาลเช่นเดียวกันในการหล่อเย็น ทั้งหมดนี้ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อโครงสร้างพื้นฐานและสิ่งแวดล้อมของประเทศ แต่ข้อดีที่บางฝ่ายพยายามเสนอให้สังคมรับรู้ คือข้อดีด้านเศรษฐกิจของประเทศ เราจะมาพิจารณาข้อดีกับข้อเสียเหล่านี้ในเอพิโสดนี้

เมื่อต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ผมได้ไปประชุมที่เมืองเสิ่นเจิ้น การประชุมนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประชุมหลายๆครั้งที่จัดขึ้นก่อนจะมีการประชุมสุดยอดผู้นำของ APEC หรือการร่วมมือทางเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเซียแปซิฟิค การประชุมที่ผมไปร่วมมีหัวข้อว่า APEC Tech for Good โจทย์ใหญ่ของการประชุมก็คือว่า เราจะหาทางประสานระหว่างเทคโนโลยีที่สร้างกำไรกับการสร้างสรรค์สิ่งดีๆให้แก่สังคมในด้านอื่นๆ เช่นสิ่งแวดล้อมหรือจริยธรรม อย่างไรได้บ้าง ประเด็นสำคัญประการหนึ่งก็คือว่า เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ได้แพร่กระจายไปทุกภูมิภาคของโลก แต่กฎเกณฑ์หรือหลักจริยธรรมที่มาใช้กับปัญญาประดิษฐ์ ถูกกำหนดขึ้นโดยไม่กี่ประเทศในโลก แต่มีความคาดหวังว่าให้ใช้อย่างสากลทั่วทุกที่ในโลก ในเอพิโสดนี้เราอภิปรายกันว่า ความคาดหวังนี้ถูกต้องหรือไม่ เพราะเหตุใด

เราพูดคุยกับอาจารย์ ดร. ประชาธิป กะทา จากภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นอีกผู้หนึ่งที่ได้รับทุนสนับสนุนจากโครงการ ผลงานของอาจารย์ประชาธิปได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี บทความของอาจารย์เสนอแนวคิดเรื่อง "อัตวิสัยแบบอัลกอริธึม" ซึ่งเป็นตัวตนหรืออัตวิสัยของบุคคล ที่ได้รับอิทธิพลหรือได้รับการสร้างขึ้นจากการประสานกับข้อมูลข่าวสารต่างๆ โดยมีเรื่องการพนันออนไลน์เป็นตัวอย่าง บทบาทของปัญญาประดิษฐ์ก็คือการประกอบสร้างตัวตนและอัตวิสัยผ่านปัจจัยต่างๆที่ติดต่อสัมพันธ์กับบุคคลที่มาเป็นส่วนหนึ่งของความสัมพันธ์นี้

เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พระสันตปาปาเลโอที่ 14 ได้ออกพระสมณสาส์นเวียนชือว่า "Magnifica Humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence" ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับการเรียกร้องให้ชาวคาธอลิค และชาวโลกทั้งมวล ตระหนักถึงปัญหาที่คุกคามความเป็นมนุษย์จากการแพร่กระจายของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หัวใจของข้อเสนอของพระสันตปาปาเลโออยู่ที่คอนเซปต์เรื่อง "บุคคลของมนุษย์" หรือ the human person ในเอพิโสดนี้เราวิเคราะห์ความหมายทางปรัชญาของคำนี้พร้อมกับสรุปเนื้อหาหลักๆของเอกสารชิ้นนี้ และเสนอบทวิพากษ์

เอพิโสดนี้ก็ยังเป็นการสนทนากับผู้รับทุนของโครงการ เราสนทนากับคุณอิสริยาพร วุ่นดี นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำโครงการเรื่อง "ปัญหาจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ว่าด้วยการกีดกันทางความหมาย: การวิเคราะห์ผ่านกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา" การกีดกันทางความหมาย หรือ semantic exclusion เป็นการที่ปัญญาประดิษฐ์ปิดบังความหมายของคำบางคำ ซึ่งเป็นการปิดกั้นหรือกีดกันไม่ให้คนบางกลุ่มได้เข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่มีปัญญาประดิษฐ์เป็นสื่อกลาง ซึ่งเป็นอคติ และเป็นความไม่ยุติธรรมแบบหนึ่ง โครงการนี้วิเคราะห์ปรากฏการณ์นี้ด้วยกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา หรือ phenomenology

ในเอพิโสดนี้เราสนทนากับคุณปวริศร์ หนูทอง นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนเขียนบทความจากโครงการ บทความของคุณปวริศร์มีชื่อว่า "ความสัมพันธ์และความเชื่อใจต่อปัญญาประดิษฐ์: กรณีศึกษาผ่านสถานการณ์ปัจจุบันของปัญญาประดิษฐ์ประเภทโมเดลภาษาขนาดใหญ" คำถามของงานนี้คือว่า เหตุใดคนทั่วไปถึงไว้วางใจคำตอบหรือคำพูดต่างๆของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และเราจะเข้าใจปรากฏการณ์วิทยาของความไว้วางใจนี้อย่างไร