จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

Ep. 36 - Magnifica Humanitas พระสมณสาส์นเวียนของสมเด็จพระสันตปาปาเลโอที่ 14

เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พระสันตปาปาเลโอที่ 14 ได้ออกพระสมณสาส์นเวียนชือว่า "Magnifica Humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence" ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับการเรียกร้องให้ชาวคาธอลิค และชาวโลกทั้งมวล ตระหนักถึงปัญหาที่คุกคามความเป็นมนุษย์จากการแพร่กระจายของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หัวใจของข้อเสนอของพระสันตปาปาเลโออยู่ที่คอนเซปต์เรื่อง "บุคคลของมนุษย์" หรือ the human person ในเอพิโสดนี้เราวิเคราะห์ความหมายทางปรัชญาของคำนี้พร้อมกับสรุปเนื้อหาหลักๆของเอกสารชิ้นนี้ และเสนอบทวิพากษ์

Ep. 35 - การกีดกันทางความหมายกับปรากฏการณ์วิทยา

เอพิโสดนี้ก็ยังเป็นการสนทนากับผู้รับทุนของโครงการ เราสนทนากับคุณอิสริยาพร วุ่นดี นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำโครงการเรื่อง "ปัญหาจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ว่าด้วยการกีดกันทางความหมาย: การวิเคราะห์ผ่านกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา" การกีดกันทางความหมาย หรือ semantic exclusion เป็นการที่ปัญญาประดิษฐ์ปิดบังความหมายของคำบางคำ ซึ่งเป็นการปิดกั้นหรือกีดกันไม่ให้คนบางกลุ่มได้เข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่มีปัญญาประดิษฐ์เป็นสื่อกลาง ซึ่งเป็นอคติ และเป็นความไม่ยุติธรรมแบบหนึ่ง โครงการนี้วิเคราะห์ปรากฏการณ์นี้ด้วยกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา หรือ phenomenology

Ep. 34 - สนทนากับผู้รับทุน "ความไว้วางใจต่อแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่"

ในเอพิโสดนี้เราสนทนากับคุณปวริศร์ หนูทอง นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนเขียนบทความจากโครงการ บทความของคุณปวริศร์มีชื่อว่า "ความสัมพันธ์และความเชื่อใจต่อปัญญาประดิษฐ์: กรณีศึกษาผ่านสถานการณ์ปัจจุบันของปัญญาประดิษฐ์ประเภทโมเดลภาษาขนาดใหญ" คำถามของงานนี้คือว่า เหตุใดคนทั่วไปถึงไว้วางใจคำตอบหรือคำพูดต่างๆของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และเราจะเข้าใจปรากฏการณ์วิทยาของความไว้วางใจนี้อย่างไร 

Ep. 33 - ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่?

ความรู้ตัวหรือ consciousness เป็นปัญหาสำคัญของปรัชญามายาวนาน และเมื่อมีปรากฏการณ์ของปัญญาประดิษฐ์และหุ่นยนต์ที่ทำงานด้วยปัญญาประดิษฐ์ ก็เกิดคำถามขึ้นมาว่า ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่? คำถามนี้ได้รับความสำคัญมากขึ้นเมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น ผมเล่าเรื่องการได้รับเชิญไปประชุมที่ปีนังโดย "ยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศมาเลย์เซีย" ซึ่งเป็นสมาคมของชาวพุทธในมาเลย์เซีย ในวันที่ 14-15 มีนาคมที่ผ่านมา และเสนอคำตอบของคำถามนี้ผ่านมุมมองของพุทธปรัชญา

Ep. 32 - การใช้เอไอในการศึกษา รายงานการประชุมนานาชาติที่ฮ่องกง

ผมได้รับเชิญให้ไปร่วมประชุม Hong Kong Global AI Governance Conference ซึ่งจัดโดยมหาวิทยาลัยฮ่องกง เมื่อวันที่ 10-12 เมษายนที่ผ่านมา ส่วนหนึ่งของการประชุมได้แก่การอภิปรายเรื่อง "การศึกษากับเอไอ" ซึ่งผมเป็นผู้พูดคนหนึ่งด้วย ในเอพิโสดนี้ผมตอบคำถามสามคำถามเกี่ยวกับการศึกษากับปัญญาประดิษฐ์ มีคำถามเกี่ยวกับเป้าหมายสูงสุดของการใช้เอไอในการเรียนการสอน คำถามว่าหากเราสามารถฝังชิปที่มีหน่วยความจำมากๆเข้าไปในนักเรียน จะทำให้การศึกษาหมดความสำคัญไปหรือไม่ และข้อแนะนำต่างๆถึงครูอาจารย์ในยุคที่เอไอเข้ามามีบทบาทในทุกด้านของชีวิต รวมทั้งการศึกษา

Ep. 31 - การบริหารจัดการเอไอเชิงพุทธ

เอพิโสดนี้เป็นการอัดเสียงจากการบรรยายของผม เรื่อง "การบริหารจัดการปัญญาประดิษฐ์เชิงพุทธ" ที่โรงแรมปทุมวันพรินเซส เมื่อวันที่ 11 มีนาคม ที่ผ่านมา การประชุมครั้งนี้เป็นการนำเสนอข้อเสนอโครงการวิจัยของผู้รับทุนของโครงการนี้ในรุ่นที่สาม และผมก็ได้ถือโอกาสเสนอผลงานวิจัยของผมเองที่เป็นส่วนหนึ่งของโครงการนี้ รายละเอียดต่างๆของการบรรยายนี้หาได้จากเว็บของโครงการที่ https://aiethicsfromtheground.blog/ 

Ep. 30 - จิตเวชศาสตร์เชิงวิพากษ์ (Critical Psychiatry) กับเอไอ

เราพูดคุยกับคุณพันธ์กวี ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา ซึ่งเป็นนักวิชาการด้านมานุษยวิทยาการแพทย์ คุณพันธ์กวีจบการศึกษาปริญญาโทจาก University College London และมีความสนใจเกี่ยวกับมิติด้านมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาของจิตเวชศาสตร์ ปัจจุบันคุณพันธ์กวีเป็น Fellow of Royal Anthropological institute เราสนทนากันเกี่ยวกับมุมมองใหม่จากสังคมศาสตร์ที่มีต่อจิตเวชศาสตร์ ได้แก่ "จิตเวชศาสตร์เชิงวิพากษ์" หรือ Critical Psychiatry ซึ่งเป็นการศึกษาจิตเวชศาสตร์ในฐานะเป็นกิจกรรมหนึ่งในสังคม มุมมองเชิงวิพากษ์มีที่มาจาก "ทฤษฎีวิพากษ์" หรือ Critical Theory และขบวนการต่อต้านจิตเวชศาสตร์หรือ Anti-psychiatry movement ในโลกตะวันตก แนวคิดพื้นฐานของจิตเวชศาสตร์เชิงวิพากษ์ คือการเสนอว่าระบอบเศรษฐกิจได้เข้ามาครอบงำการทำงานของจิตแพทย์ และการตัดสินใจของแพทย์ก็ตกอยู่ภายใต้การครอบงำนี้เป็นหลัก นอกจากนี้เราก็ยังได้คุยกันเกี่ยวกับบทบาทของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่อย่าง ChatGPT ว่ามีประโยชน์มากน้อยเพียงใดหรือไม่ ในการพูดคุยเพื่อช่วยบรรเทาอาการทางจิตเวช หรือส่งเสริมสุขภาพจิตโดยรวม

Ep. 29 - ความรับผิดชอบของปัญญาประดิษฐ์กับพระวินัยปิฎก

ในเอพิโสดที่ 29 นี้ ผศ. ดร. ใกล้รุ่ง อิโซจากภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กลับมาคุยกับเราอีกครั้งหนึ่ง อ. ใกล้รุ่งได้เคยรับทุนจากโครงการนี้มาแล้วในรุ่นหนึ่ง และได้กลับมาคุยกับเราอีกครั้งในฐานะที่เป็นผู้รับทุนของรุ่นสองด้วย อาจารย์ทำโครงการวิจัยเรื่อง "ช่องว่างความรับผิดชอบของปัญญาประดิษฐ์กับพระวินัยปิฎก" โดยอาจารย์เสนอว่า แนวปฏิบัติที่ปรากฏในพระวินัย โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับบัญญติปาราชิกข้อพระภิกษุฆ่าคนตาย มีความสัมพันธ์สามารถเป็นหลักคิดให้แก่การแก้ปัญหาเกี่ยวกับช่องว่างความรับผิดชอบของปัญญประดิษฐ์ได้

Ep. 28 - การเขียนงานของนักศึกษา แบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ กับนิตเช่

เราสนทนากับอาจารย์ธีรภัทร รื่นศิริ จากคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อาจารย์เป็นหนึ่งในผู้รับทุนสนับสนุนการวิจัยของอาจารย์รุ่นใหม่ ของโครงการจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน อาจารย์เขียนบทความเกี่ยวกับการสอนให้นักศึกษารู้จักการเขียนงานทางปรัชญา (รวมไปถึงสาขาอื่นๆที่มีวิธีการแบบเดียวกัน) และอภิปรายเกี่ยวกับปัญหาการใช้งานแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ เช่น ChatGPT หรือ Claude ในการเขียนงานของนักศึกษา โดยอาจารย์ได้รับแรงบันดาลใจในการเสนองานนี้จากการอ่านงานของฟรีดริก นิตเช นักปรัชญาชาวเยอรมัน

Ep. 27 - รูปแบบการบริหารจัดการปัญญาประดิษฐ์เชิงพุทธ

ในเอพิโสดนี้ เราสนทนากันเกี่ยวกับรูปแบบการบริหารจัดการปัญญาประดิษฐ์ โดยเสนอว่ามีรูปแบบใหม่ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจมาจากคำสอนและการทำงานของพระพุทธเจ้า และเป็นรูปแบบที่เป็นทางเลือกที่สี่ นอกจากรูปแบบใหญ่ที่มีอยู่ในปัจจุบัน ได้แก่รูปแบบการจัดการเอไอของสหภาพยุโรป ของจีน และของสหรัฐ