จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

Ep. 16 - ปัญญาประดิษฐ์คืออะไร มีประวัติความเป็นมาอย่างไร มีกี่ประเภท

เราพูดกันมาหลายเอพิโสดเกี่ยวกับเอไอ แตยังไม่ได้พูดอย่างละเอียดเลยว่า ปัญญาประดิษฐ์คืออะไร แล้วมีประวัติความเป็นมาอย่างไร มีกี่ประเภท ดังนั้นในเอพิโสดนี้เราจะพูดกันถึงเรื่องเหล่านี้ อันที่จริงเรื่องพวกนี้มีรายละเอียดมาก อย่างเช่นประวัติของเอไอ ก็สามารถเขียนได้เป็นหนังสือหนึ่งเล่ม ในเอพิโสดนี้เราจึงพูดกว้างๆเพื่อให้เห็นภาพว่าปัญญาประดิษฐ์เป็นอย่างไร เพื่อที่ว่าเวลาเราวิเคราะห์เรื่องจริยธรรมของปัญญาประดิษฐ์ เราจะได้รู้ว่าเรากำลังวิเคราห์จริยธรรมของอะไร

Ep. 15 - ทรรศนะของพุทธปรัชญากับของสปิโนซาเกี่ยวกับความเป็นผู้กระทำของเอไอ

ผมเล่าเรื่องการไปร่วมประชุมวิชาการของสมาคม International Association of Computing and Philosophy ซึ่งได้จัดขึ้นที่มหาวิทยาลัย Twente ประเทศเนเธอร์แลนด์ ในระหว่างวันที่ 1 - 3 กรกฎาคม พ.ศ. 2568 ที่ผ่านมา ผมได้เสนอบทความเรื่อง "ทรรศนะของพุทธปรัชญากับของสปิโนซาเกี่ยวกับความเป็นผู้กระทำของปัญญาประดิษฐ์" เรื่อง "ความเป็นผู้กระทำ" เกี่ยวกับว่าระบบจักรกลเช่นเอไอ จะสามารถริเริ่มกระทำการใดๆได้เองหรือไม่ โดยเสมือนว่ามี "ความตั้งใจ" หรือ "เจตนา" ที่จะทำเช่นนั้น ผมเสนอว่าทั้งทรรศนะของพระพุทธศาสนากับของสปิโนซา มีประเด็นที่น่าสนใจเกี่ยวกับปัญหานี้

Ep. 14 - เก็บตกจากงานประชุม Global Forum on the Ethics of AI

ผมได้ไปร่วมประชุมงาน Global Forum on the Ethics of AI ซึ่งจัดโดยองค์การยูเนสโก Global Forum นี้จัดเป็นครั้งที่สาม และครั้งนี้ได้มาจัดที่กรุงเทพฯ ที่โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ ราชประสงค์ ผมเข้าร่วมงานประชุมข้างเคียง หรือ side event ซึ่งจัดควบคู่กับงานประชุมใหญ่ และจริงๆก็มีเนื้อหาสาระน่าสนใจมากกว่าหลายงานในประชุมใหญ่ เนื้อหามีเกี่ยวกับจิต สมอง และ "การอ่านออกเขียนได้" เรื่องเอไอ

Ep. 13 - อะไรคือ "พื้นดิน" ใน "จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน"

เราคุยกันเกี่ยวกับชื่อของโครงการ ว่าทำไมต้องเป็น "จากพื้นดิน" พร้อมกับตัวอย่างของการประยุกต์ใช้เอไอที่เกี่ยวข้องกับหลักการจากพื้นดิน

Ep. 12 - ปัญญาประดิษฐ์กับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

เอพิโสดนี้เป็นเนื้อหาต่อเนื่องจากเอพิโสดที่แล้ว เราพูดกันถึงเรื่องบทบาทของปัญญาประดิษฐ์ในการพัฒนาที่ยั่งยืน การพัฒนาที่ยั่งยืนเป็นแนวคิดที่ผสานการพัฒนาเศรษฐกิจที่ควบคู่ไปกับการรักษาสิ่งแวดล้อมเพื่อให้โลกใบเดียวของเรานี้สามารถช่วยให้มนุษยชาติดำรงต่อไปได้ โดยไม่ทำลายทรัพยากรให้หมดไปเสียก่อน

Ep. 11 - ปัญญาประดิษฐ์กับการพัฒนาเศรษฐกิจ

ปัญญาประดิษฐ์มีบทบาทสูงมากในการพัฒนาและสร้างความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจ การพูดกันเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์ในประเทศไทยส่วนมากก็อยู่ในหัวข้อนี้ ในตอนนี้เราพูดกันเกี่ยวกับมิติทางจริยธรรมของการใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการพัฒนา รวมไปถึงความสามารถต่างๆของปัญญาประดิษฐ์ในเศรษฐกิจ ทั้งในภาคเกษตรและภาคอุตสาหกรรม

Ep. 10 - ปัญญาประดิษฐ์กับประชาธิปไตย

ผศ. ดร. เจิด บรรดาศักดิ์มาคุยกับเราเกี่ยวกับความสัมพันธ์กันในมิติต่างๆระหว่างปัญญาประดิษฐ์กับประชาธิปไตย เรื่องที่คุยกันก็มีว่า เอไอส่งเสริมหรือขัดขวางกระบวนการของประชาธิปไตยอย่างไรหรือไม่ และกระบวนการประชาธิปไตยมีส่วนในการจัดการหรือกำกับดูแลเอไออย่างไร

Ep. 9 - ปัญญาประดิษฐ์กับการซื้อขายหุ้นและการลงทุน

เราพูดคุยกับอาจารย์ใกล้รุ่ง อิโซจากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และอาจารย์ขนิษ พุกกะเวสจากมหาวิทยาลัยมหิดล เรื่องมิติทางสังคมและจริยธรรมของการใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์ในการซื้อขายหลักทรัพย์ งานของอาจารย์ทั้งสองเป็นงานที่ได้รับการสนับสนุนจากโครงการ เราคุยกันเกี่ยวกับความไม่เป็นธรรมที่อาจเกิดจากการผิดไปจากภาวะปกติของกลไกตลาด ซึ่งมาจากการใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์ และแนวทางแก้ไข

Ep. 8 - ช่องว่างของความรับผิดชอบในเอไอ

เรายังคงสนทนากับผู้รับทุนจากรุ่นหนึ่งของโครงการ "จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน" วันนี้เราคุยกับคุณทัตดนัย คมคันศร ซึ่งทำวิจัยเกี่ยวกับ "ช่องว่างของความรับผิดชอบ" ในเอไอ คุณทัตดนัยเสนอว่าแทนที่เราจะมองหาช่องว่างของการรับผิด ซึ่งอาจจะทำได้ยากขึ้นในโลกที่เอไอมีความสามารถในการทำการต่างๆได้เองมากขึ้น เราควรจะหาเรื่องการอธิบายได้และการตอบคำถามว่าเหตุการณ์ที่ต้องมีการรับผิดชอบเกิดขึ้นได้อย่างไรมากกว่า และไม่ว่าอย่างไร การทำงานของระบบที่ทำงานได้ด้วยตนเองของปัญญาประดิษฐ์ ก็จะต้องมีมนุษย์คอยกำกับอยู่เสมอ

Ep. 7 - ปัญญาประดิษฐ์กับ "ความรู้ต้องห้าม"

เราพูดคุยกับอาจารย์ชนัญญา ประสาทไทย ผู้รับทุนสนับสนุนจากโครงการจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน อาจารย์พูดเกี่ยวกับเอไอกับ "ความรู้ต้องห้าม" ว่าเอไอประเภท "แบบจำลองภาษาขนาดใหญ่" (Large Language Models) มีทรรศนะอย่างไรต่อความรู้ต้องห้ามในสังคมไทย บทความของอาจารย์จะตีพิมพ์ในวารสาร Journal of Integrative and Innovative Humanities ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ฉบับเดือนพฤษภาคมนี้